του Νίκου Τριανταφύλλου
Η ελεύθερη έκφραση αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό της δημοκρατίας. Μόνο όταν κατοχυρώνεται αυτό το δικαίωμα μπορούν να διατυπώνονται όλες οι απόψεις και να εξασφαλίζεται η διαφάνεια στη δημόσια ζωή. Ωστόσο, είναι ακριβώς απαραίτητο χαρακτηριστικό της δημοκρατίας, όχι όλων των πολιτευμάτων.
Μία κοινωνία μπορεί να επιβιώνει, έστω τυπικά, ακόμη και με την απουσία ελεύθερης έκφρασης, αρκεί το καθεστώς της να είναι αυταρχικό ή απολυταρχικό ή μία μορφή φαινομενικής δημοκρατίας, στην οποία, στην πραγματικότητα, κυριαρχούν οι ισχυρότεροι ή οι πιο αριβιστές και όχι οι πιο άξιοι. Ίσως φαίνεται κάπως παράδοξο το γεγονός αυτό, όμως, ακόμη και σήμερα, υπάρχουν παραδείγματα τέτοιων κοινωνιών, όπου, μολονότι ο πολίτης δεν μπορεί να εκφράσει τις απόψεις του ελεύθερα, η κοινωνία εξακολουθεί να λειτουργεί και να παρουσιάζει εξωτερική πρόοδο σε πολλές πτυχές της· π.χ. η Βόρεια Κορέα και η Σαουδική Αραβία. Εντούτοις, τέτοιου είδους αθέμιτες πρακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί πολλές φορές καθ’ όλη την πορεία της ανθρωπότητας. Χαρακτηριστική περίπτωση, που χάραξε για πάντα την Ιστορία της Ελλάδας, είναι η Χούντα.
Υπό την άνομη ηγεσία των στρατιωτικών, οι πολίτες τιμωρούνταν με φριχτά βασανιστήρια, με εξορία ή ακόμη και με τον θάνατο για οποιαδήποτε πράξη τους που το καθεστώς θεωρούσε προσβλητική ή απειλητική για την εξουσία του. Έτσι, το καθεστώς εξασφάλιζε τη συνεχή προώθηση της προπαγάνδας και περιέβαλλε τους ηγέτες του με ανθρώπους πρόθυμους να ενισχύουν την εξουσία τους. Κι όταν μια ψευδαίσθηση γίνει κοινή πίστη, τότε μοιάζει με αλήθεια, χωρίς να έχει σημασία αν ο λόγος που το πιστεύουν είναι ο φόβος. Εάν, λοιπόν, η προπαγάνδα είναι αποτελεσματική για πολλά χρόνια και ξεχαστεί η δημοκρατία και οι άνθρωποι πιστέψουν ότι αυτή είναι η νέα πραγματικότητα, τότε το καθεστώς θα έχει πετύχει να ριζωθεί, εκτοπίζοντας την ελεύθερη έκφραση.
Η καταπάτηση του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης δεν συνεπάγεται, αναγκαστικά, την παύση της τεχνολογικής, της στρατιωτικής και της πολιτισμικής ανάπτυξης μιας χώρας, οπότε όντως μπορεί να λειτουργήσει, αλλά υπό μία νέα, καταπιεστική και αυταρχική διοίκηση. Γι’ αυτό δεν πρέπει ποτέ να αφήσουμε την δημοκρατία να ξεχαστεί, γιατί δεν είναι ούτε εγγυημένη ούτε εξασφαλισμένη, είναι μία πολυτέλεια, για την θεμελίωση της οποίας χύθηκε, διαχρονικά, το αίμα εκατομμυρίων αθώων. Τίποτα δεν είναι δεδομένο, και για αυτό πρέπει να αγωνιζόμαστε για την διαφύλαξη των δικαιωμάτων μας.