“‘Άρα πιστεύετε πως μια δικτατορία δεν είναι πλέον δυνατόν να συμβεί στη Γερμανία;”
“Ποτέ. Παραείμαστε μορφωμένοι για αυτό.
Αυτός ο διάλογος εκκινεί την πλοκή της ταινίας “Die Welle” του 2008, βασισμένη σε πραγματικό κοινωνικό πείραμα που μελετούσε ακριβώς αυτό: κατά πόσο δηλαδή αποτελεί φανταστικό σενάριο μια σύγχρονη δικτατορία. Θα επαναλαμβανόταν κάτι τέτοιο ύστερα από τα πλήγματα που έχουν επιφέρει τόσες άλλες; Στην ταινία μεταφερόμαστε σε ένα γερμανικό λύκειο του 2000 – στην πραγματικότητα το πείραμα διεξήχθη το 1967 στο γυμνάσιο “Camberley” του Πάλο Άλτο της Αμερικής. Ο Ron Jones επιχείρησε να αποδείξει στους μαθητές του πόσο απλό είναι με τα σωστά μέσα να επανέλθει η απολυταρχία, χωρίς κάποια ιδιαίτερη αντίσταση από τον λαό.
Ξεκίνησε να φέρεται αυστηρότερα. Αν ο καθηγητής σας ξαφνικά φαινόταν πιο σκληρός από ότι συνήθως και σας ζητούσε, απλά, χωρίς πολλά περιθώρια, να λέτε καθημερινά με μία φωνή όλοι: «Καλημέρα, κύριε», τι θα κάνατε; Μάλλον θα τον ακούγατε. Άλλωστε ποιο είναι το αρνητικό στην πειθαρχία; Αν σας ενέπνεε να συνεργαστείτε και σας υπενθύμιζε πως είστε μια ομάδα, πού θα ήταν το
κακό; Ίσως όταν ανέφερε πως μόνο με την ενότητα και την πειθαρχία γίνονται οι μεγάλες αλλαγές να παραξενευόσασταν, αλλά και πάλι θα υπακούγατε. Όταν θα ζητούσε να ντυνόσαστε όλοι με τα ίδια λευκά πουκάμισα, πού θα ήταν το λάθος; Μόνο που, τελικά, μπορεί να είστε ομάδα και αχώριστοι, αλλά αν δεν ακολουθείται αυτούς τους κανόνες είστε απλά παράσιτα; Γιατί δεν χρησιμοποιείς τον χαιρετισμό της ομάδας; Ας την ονομάσουμε «Το τρίτο κύμα». Αν δεν με χαιρετούσες σωστά —ή δεν με χαιρετούσες καθόλου— δεν θα έπρεπε να το αναφέρω; Γιατί θέλεις να ξεχωρίζεις από τη μάζα; Γιατί συγκεντρώνεστε σε τριάδες ή και περισσότεροι χωρίς τον καθηγητή; Σχεδιάζετε την πτώση της ομάδας; Είστε αντίθετοι με το σύνολο και την ενότητά μας; Αξίζετε αποκλεισμό. Αξίζετε τιμωρία. Αξίζετε… Τελικά, αξίζετε κάτι αν δεν είστε μέλος της ομάδας μας;
Πειθαρχία. Εξύμνηση της ενότητας. Στολές. Χαιρετισμός. Τιμωρία στον «αναρχικό». Τι είναι λάθος από αυτά; Μπορεί ίσως να μην μπορείτε και την τόση πειθαρχία, να ντύνεστε όλοι το ίδιο ή και τις τιμωρίες, αλλά, εντάξει, θα προσπαθούσατε να ακολουθήσετε τους κανόνες για να μην υπάρξουν αυτές. Η ενότητα πάντως σίγουρα δεν είναι κάτι κακό. Πώς θα γινόταν να ήταν άλλωστε; «Αυτό που μας κάνει δυνατούς είναι η ενότητα της θέλησής μας και η πίστη στην κοινή μας αποστολή.» – λόγια… σοφά. Λόγια που είπε ο Χίτλερ στο Μόναχο το 1933! Ο ίδιος έχει δώσει και την απάντηση στο πώς μια δικτατορία μπορεί να ξαναγίνει δυνατή, τώρα και πάντα: «Είναι μεγάλη τύχη για τους ηγέτες που οι λαοί δεν σκέφτονται».
ΠΗΓΕΣ:
ΨNowTeam (2020). «Το τρίτο κύμα»: Ένα ψυχολογικό πείραμα για τη φύση του ρατσισμού. Ψυχολογία τώρα. Διαθέσιμο εδώ (προσπέλαση 23/11/2025).
e-prologos (2021). “Το Κύμα”: Το κοινωνικό πείραμα που έδειξε στους μαθητές πώς οι Γερμανοί έγιναν ξαφνικά ναζί. Διαθέσιμο εδώ (προσπέλαση 23/11/2025).
Sight Unsound (2018). The Wave: Cinema’s Most Terrifying Lesson (video trailer). Διαθέσιμο εδώ (προσπέλαση 23/11/2025).